Rozwój sensoryczny dzieci: Wpływ zabawek sensorycznych na ich rozwój – analiza badań.

Zabawki sensoryczne stanowią nieodłączny element w procesie rozwoju sensorycznego dzieci. Ich unikalne cechy, jak różnorodność tekstur, kolorów, dźwięków i ruchów, dostarczają dziecku bogatych bodźców sensorycznych, które są kluczowe w różnych aspektach rozwoju. Zabawa z wykorzystaniem tych zabawek angażuje zmysły dziecka na wielu poziomach, co jest nie tylko źródłem przyjemności i zabawy, ale także ważnym elementem stymulacji rozwojowej.

Rozwój sensoryczny, będący fundamentem dla dalszego rozwoju, jest intensywnie wspierany przez zabawki sensoryczne. Dzieci uczą się przez zmysły. Zabawki te zapewniają różnorodne doświadczenia sensoryczne, takie jak dotyk, wzrok, słuch, a nawet w niektórych przypadkach zmysł równowagi i propriocepcji. Ta wielozmysłowa stymulacja jest kluczowa w budowaniu połączeń neuronalnych w mózgu dziecka, co przekłada się na lepsze przetwarzanie informacji sensorycznych.

Zabawki sensoryczne mają także znaczący wpływ na rozwój motoryczny. Poprzez manipulowanie różnymi obiektami, dziecko rozwija koordynację oko-ręka, precyzję ruchów oraz umiejętności motoryczne zarówno duże, jak i małe. Dziecko uczy się kontrolować swoje ruchy, co jest podstawą do nauki bardziej skomplikowanych umiejętności, takich jak pisanie czy rysowanie.

W kontekście rozwoju poznawczego, zabawki sensoryczne stymulują ciekawość i eksplorację, które są podstawą uczenia się. Dzieci poprzez zabawę uczą się rozwiązywać problemy, eksperymentować i odkrywać związki przyczynowo-skutkowe. Dzięki temu, zabawki te wspierają rozwój myślenia, pamięci, a także zdolności językowych i matematycznych.

Na poziomie emocjonalno-społecznym, zabawki sensoryczne mogą być narzędziem wspierającym rozwój kompetencji społecznych i emocjonalnych. Zabawa z innymi dziećmi lub dorosłymi za pomocą tych zabawek może pomóc w nauce współpracy, dzielenia się, rozumienia i wyrażania emocji, a także w rozwijaniu umiejętności komunikacyjnych.

Dowody z badań.

Zabawki tradycyjne vs. cyfrowe.

Istenič (2023) przeprowadzili badanie, które wykazało, że rodzice postrzegają tradycyjne zabawki jako bardziej stymulujące sensorycznie, motorycznie, poznawczo i społeczno-emocjonalnie niż zabawki cyfrowe. Rodzice dostrzegali, że w czasie zabawy z tradycyjnymi zabawkami występuje więcej interakcji między rodzicem a dzieckiem oraz więcej komunikacji językowej zarówno ze strony rodzica, jak i dziecka. Wyniki te sugerują, że wybór tradycyjnych zabawek może lepiej wspierać rozwój sensoryczny dziecka, szczególnie w zakresie umiejętności społecznych i językowych (Istenič, Rosanda, & Gačnik, 2023).

Zabawki dostosowane do preferencji sensorycznych.

DiCarlo (2009) skupili się na dostosowywaniu zabawek do indywidualnych preferencji sensorycznych dzieci z niepełnosprawnością. Stwierdzili, że włączenie preferowanych atrybutów sensorycznych do zabawek, które wcześniej nie były preferowane przez dzieci, zwiększa ich zainteresowanie tą zabawką i prowadzi do zwiększenia niezależnej zabawy funkcjonalnej. To odkrycie podkreśla znaczenie personalizacji zabawek w celu lepszego zaangażowania dzieci, szczególnie tych z niepełnosprawnościami, w zabawę i rozwój (DiCarlo, Schepis, & Flynn, 2009).

Zabawki muzyczne dla dzieci z ASD.

Boorom (2020) badały interakcje między rodzicami a dziećmi z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD) podczas zabawy z zabawkami muzycznymi i niemuzycznymi. Zauważyli, że rodzice wykazywali różne poziomy odpowiedzi na zabawę dzieci, w zależności od kontekstu zabawy. Wnioski z tego badania są następujące. Zabawki muzyczne mogą zarówno wspierać, jak i utrudniać różne rodzaje odpowiedzi rodzicielskich. Ma to implikacje dla włączania aktywności muzycznych do interwencji terapeutycznych (Boorom, Muñoz, Xin, Watson, & Lense, 2020)

Zabawki stymulujące rozwój motoryczny vs. symboliczny.

Binns (2022) porównywali zaangażowanie społeczne i liczbę wypowiedzi wydawanych przez autystyczne dzieci przedszkolne podczas zabawy z zabawkami symbolicznymi oraz zabawkami stymulującymi rozwój motoryczny. Stwierdzili, że dzieci częściej angażują się z opiekunami podczas zabawy z zabawkami motorycznymi. Spędzają też więcej czasu bez wyraźnego skupienia uwagi na przedmiotach lub osobach. Z kolei w środowisku z zabawkami symbolicznymi, dzieci częściej skupiają uwagę wyłącznie na przedmiotach. Wyniki te podkreślają znaczenie różnicowania środowiska zabaw w ocenie i wspieraniu zdolności do zaangażowania społecznego u młodych dzieci z ASD (Binns, Casenhiser, Shanker, & Cardy, 2022).

Wnioski ogólne.

• Zabawki sensoryczne mają znaczący wpływ na rozwój sensoryczny dzieci, oferując różnorodne bodźce, które mogą wspierać rozwój w wielu obszarach.
• Tradycyjne zabawki często zapewniają większe możliwości dla rozwoju społecznego i językowego niż zabawki cyfrowe.
• Personalizacja zabawek do indywidualnych preferencji sensorycznych dziecka może znacząco zwiększyć zaangażowanie i niezależną zabawę, szczególnie u dzieci z niepełnosprawnościami.
• Zabawki muzyczne mogą być szczególnie korzystne dla dzieci z ASD. Wymagają starannego dobierania i stosowania, biorąc pod uwagę indywidualne preferencje i potrzeby dziecka.
• Wybór i użycie odpowiednich zabawek może mieć istotny wpływ na rozwój motoryczny, poznawczy oraz emocjonalno-społeczny dziecka.